Zabawa

A. Kamiński snując swoje rozważania pisze: „Zabawa jest jedną z głównych form wyrażania się zainteresowań dziecka i dorosłego człowieka. Jest swoistym, podświadomym ćwiczeniem wprowadzają­cym w życie biologiczne, społeczne i kulturalne. Jest także zaspo­kajaną przez wyobraźnię kompensatą braków życia jednostki. To­warzyszy człowiekowi od kolebki do śmierci, przybierając w biegu jego życia coraz inne formy, zawsze nacechowane uciechą. Jest elementarną potrzebą życia psychofizycznego."

Wydaje się, że te określenia dotyczą wartości zabawy, jej możli­wości wpływania na rozwój jednostki, możliwości terapeutycznych, pomijają natomiast jedną z głównych i istotnych cech zabawy. Wi­dzimy ją w tym, że czynności zabawowe są czynnościami dla s i e b i e. Człowiek, który się bawi — bez względu na to, czy to będzie dziecko, czy dorosły — nie ma innego celu, jak uzyskanie ze swych czynności maksimum uciechy i to uciechy aktualnie. Dla ba­wiącego się sens zabawy wyczerpuje się w niej samej. Ona jest środkiem i celem dotąd dobrym, dopóki jest rzeczywiście zabawna, to znaczy póki sprawia przyjemność. S. Hessen sformułował to w ten sposób:

„Zabawa jest czynnością, w której cel czynności nie jest jeszcze wyniesiony poza sam proces czynności, nie tworzy czegoś odrębnego od poszczególnych momentów działalności."

Ta istotna cecha zabawy sprawia, że istnieje w niej szczególny moment wolności. Polega on na uniezależnieniu się od obowiązują­cych układów społecznych i indywidualnych niedomogów. Dziecko sterroryzowane w domu może w zabawie grać rolę pirata, niezau­ważony w grupie chłopiec staje się ważny, gdy potrafi lepiej od innych rzucać piłką. Układy wewnątrzzabawowe zależą tylko od bawiących się, od ich fantazji, pragnień, i nie mają na nie wpływu zewnętrzne układy społeczne.